Inox 201, 304, 316: chọn loại nào cho công trình vùng biển?

Ở Đà Nẵng, Quảng Nam, Quảng Ngãi hay Bình Định, chuyện lan can inox mới lắp một mùa đã lấm tấm vết nâu không hiếm. Phần lớn không phải “inox giả” mà là chọn sai mác cho vị trí lắp đặt: dùng inox 201 ngoài trời sát biển, hoặc dùng 304 ở chỗ nước muối đọng lâu. Ba mác phổ biến nhất – inox 201, 304, 316 – khác nhau ở vài phần trăm crom, niken, molypden, nhưng chính vài phần trăm đó quyết định lớp màng thụ động có đứng vững trước hơi muối hay không.

Vì sao inox không gỉ – và vì sao vẫn gỉ

Theo EN 10088, thép không gỉ là thép có tối thiểu 10,5% crom. Crom trên bề mặt phản ứng với oxy tạo một màng oxit crom rất mỏng, kín, tự lành lại khi bị trầy – gọi là màng thụ động. Chừng nào màng còn nguyên thì thép bên dưới không gỉ.

Kẻ thù của màng thụ động là ion clorua – chính là muối trong hơi biển. Clorua tấn công những điểm yếu trên màng, tạo ra các hố gỉ nhỏ (gỉ rỗ), hoặc gỉ trong khe hẹp nơi nước muối đọng lại mà không khô được (gỉ khe). Muối bám lên bề mặt, gặp độ ẩm cao ban đêm, tạo lớp dung dịch muối đậm đặc – đó là lý do inox ven biển gỉ ở mặt dưới lan can, mặt khuất mưa, hơn là mặt trên được mưa rửa.

Khả năng chống lại clorua tăng theo hàm lượng crom, tăng mạnh khi có molypden, và nitơ cũng góp phần. Niken giữ cho inox ở cấu trúc austenit – dẻo, dễ hàn, không hút nam châm ở trạng thái ủ – nhưng tự nó không phải yếu tố chính chống gỉ rỗ.

Thành phần chính của inox 201, 304, 316

Nguyên tố (%)	SUS201	SUS304	SUS316
Crom (Cr)	16,00 – 18,00	18,00 – 20,00	16,00 – 18,00
Niken (Ni)	3,50 – 5,50	8,00 – 10,50	10,00 – 14,00
Mangan (Mn)	5,50 – 7,50	tối đa 2,00	tối đa 2,00
Molypden (Mo)	–	–	2,00 – 3,00
Nitơ (N)	tối đa 0,25	–	–
Cacbon (C)	tối đa 0,15	tối đa 0,08	tối đa 0,08

Giới hạn thành phần theo JIS G4304. Bản 304L và 316L giữ gần như cùng thành phần nhưng giới hạn cacbon tối đa 0,030%. ASTM A240 có giới hạn gần tương đương nhưng không trùng hoàn toàn; khi nghiệm thu, đọc đúng tiêu chuẩn và mác ghi trên CQ của lô.

Đọc bảng sẽ thấy:

• 201 thay phần lớn niken bằng mangan và nitơ để giảm chi phí. Crom cũng thấp hơn 304. Kết quả: chống ăn mòn trong nhà khô ráo thì ổn, ra ngoài trời có muối thì xuống màu nhanh.
• 304 là chuẩn “18/8” quen thuộc – crom cao hơn, niken đủ để ổn định cấu trúc. Dùng tốt ngoài trời trong đất liền, trong nhà ẩm, thiết bị thực phẩm.
• 316 có crom thấp hơn 304 một chút nhưng thêm 2 – 3% molypden (theo JIS G4304). Molypden là thứ làm 316 chịu clorua tốt hơn 304 rõ rệt – nên 316 là mác mặc định cho môi trường biển, hóa chất có clorua.

Một lưu ý thị trường: tên gọi “201” hay “304” ngoài chợ không bảo đảm thành phần. Muốn chắc thì đòi CQ ghi rõ tiêu chuẩn và mác, và khi cần thì phân tích thành phần bằng máy quang phổ. Thử nam châm không phải cách phân biệt đáng tin: 304 sau khi uốn, dập nguội có thể hút nam châm nhẹ, còn một số hàng kém chất lượng vẫn không hút.

Chọn inox cho vùng ven biển miền Trung

Không phải chỗ nào “gần biển” cũng như nhau. ISO 9223 phân cấp độ ăn mòn khí quyển từ C1 đến CX; lượng muối lắng đọng giảm nhanh khi đi sâu vào đất liền và khi có nhà cửa, cây che chắn. Chọn mác theo vị trí cụ thể sẽ hợp lý hơn chọn theo địa chỉ:

Vị trí lắp đặt	Mác nên dùng	Ghi chú
Trong nhà khô, nội thất, trang trí	201 hoặc 304	201 đủ nếu không tiếp xúc nước, hóa chất
Trong nhà ẩm (bếp, khu rửa, nhà vệ sinh)	304	Tránh 201 ở nơi thường xuyên ướt
Ngoài trời, cách biển khá xa, có che chắn	304	Nên lau rửa định kỳ phần khuất mưa
Ngoài trời, mặt tiền nhìn ra biển, nhà hàng, khách sạn ven biển	316 / 316L	Mác mặc định cho gió muối trực tiếp
Tiếp xúc nước biển, bể nước mặn, thiết bị tàu cá, cảng	316L trở lên	Có khi phải dùng mác cao hơn, cần tư vấn thiết kế
Mối hàn nhiều, kết cấu hàn dày	304L / 316L	Cacbon thấp, giảm nguy cơ ăn mòn vùng ảnh hưởng nhiệt

Ngoài mác thép: những thứ quyết định inox ven biển có bền không

Độ nhẵn bề mặt. Bề mặt càng nhẵn, muối càng khó bám. Bề mặt bóng gương hoặc BA giữ sạch tốt hơn bề mặt xước HL có rãnh theo một chiều; nếu dùng xước HL ngoài trời ven biển thì nên đặt đường xước theo chiều thẳng đứng cho nước mưa chảy trôi.

Thiết kế không đọng nước. Tránh khe hẹp, mối nối chồng không kín, đế trụ lõm giữ nước. Chỗ nào nước muối đọng không khô được thì ngay cả 316 cũng có thể bị gỉ khe.

Mối hàn phải được làm sạch. Vùng màu xanh, vàng, nâu quanh mối hàn là lớp oxit đã làm nghèo crom bề mặt – chỗ gỉ bắt đầu đầu tiên. Sau khi hàn cần tẩy màu hàn bằng hóa chất tẩy chuyên dụng hoặc đánh bóng, rồi để bề mặt thụ động hóa lại.

Không để nhiễm sắt. Bụi mài từ thép cacbon, đá mài dùng chung, bàn chải sắt hay dây buộc thép đen dính lên inox sẽ gỉ thành đốm nâu, trông như inox bị gỉ. Dụng cụ gia công inox nên để riêng, bảo quản inox tách khỏi thép đen.

Vệ sinh định kỳ. Rửa nước ngọt những mặt không được mưa rửa – mặt dưới tay vịn, mặt trong lan can – giúp inox ven biển giữ màu lâu hơn nhiều.

Inox 201, 304, 316 tại Tấn Quốc

Dòng hàng	Mác	Quy cách chính
Inox tấm	SUS201 · 304 · 304L · 316 · 316L · 430	Dày 0,4 – 50 mm, khổ 1000 – 1500 mm; bề mặt 2B, BA, No.1, HL, No.8, phủ PVC
Inox cuộn	SUS201 · 304 · 304L · 316L · 430	Dày 0,3 – 3,0 mm; xả băng theo khổ từ 20 mm
Inox ống	SUS201 · 304 · 304L · 316L	Ống tròn trang trí, ống vuông, chữ nhật; ống công nghiệp DN15 – DN200, SCH10 – SCH40; phụ kiện inox
Inox thanh đặc	SUS201 · 303 · 304 · 316 · 316L · 420 · 630	Tròn Ø3 – Ø300, vuông, lục giác; dài 3 m, 6 m, cắt theo quy cách

Inox tấm được cắt theo kích thước, cắt laser hoặc plasma theo bản vẽ và giữ nguyên lớp PVC bảo vệ bề mặt; inox đặc được cắt theo quy cách bằng máy cưa vòng. Với hạng mục ven biển, nên ghi rõ mác và tiêu chuẩn trong đơn hàng để lô hàng giao đúng loại và CQ đi kèm khớp với yêu cầu nghiệm thu.

Nếu công trình vừa có inox vừa có kết cấu thép cacbon đặt ngoài trời, tham khảo thêm bài bảo quản thép tại công trình ven biển để tránh nhiễm gỉ chéo khi lưu kho.

Câu hỏi thường gặp

Inox 304 dùng ngoài trời ven biển được không?

Được ở vị trí có che chắn, cách biển một khoảng và được lau rửa định kỳ; sẽ có thể xuống màu nhẹ ở mặt khuất mưa. Mặt tiền hướng thẳng ra biển, gió muối trực tiếp thì nên dùng 316 hoặc 316L.

Vì sao không nên dùng inox 201 sát biển?

Vì 201 thay phần lớn niken bằng mangan và có crom thấp hơn 304 (theo JIS G4304), nên màng thụ động kém bền trước clorua. Dùng trong nhà khô thì hợp lý, ngoài trời có muối thì nhanh xuống màu, gỉ rỗ.

Inox 316 và 316L khác nhau thế nào?

316L có giới hạn cacbon thấp hơn (tối đa 0,030% theo JIS G4304), ít bị ăn mòn ở vùng ảnh hưởng nhiệt sau khi hàn. Kết cấu có nhiều mối hàn hoặc tấm dày nên chọn 316L.

Inox bị đốm nâu có phải là inox giả?

Chưa chắc. Đốm nâu thường do nhiễm bụi sắt khi gia công, do màu hàn chưa tẩy, hoặc do muối bám lâu ngày. Tẩy sạch và thụ động hóa lại thường xử lý được; nếu tái diễn nhanh thì nên kiểm tra lại mác bằng CQ hoặc phân tích thành phần.

Cần tư vấn chọn mác inox

Gửi vị trí lắp đặt, khoảng cách tới biển, hạng mục và quy cách qua trang liên hệ; bộ phận kinh doanh sẽ tư vấn mác phù hợp, cắt theo kích thước và gửi báo giá kèm hồ sơ CO, CQ của lô hàng.