Thép tấm chống trượt là gì? Chọn hoa văn, độ dày cho từng ứng dụng

Đi trên sàn thép trơn khi có dầu, nước hay bụi là chuyện rủi ro. Thép tấm chống trượt — còn gọi là thép tấm gân, tấm nhám, tấm hoa văn — giải quyết đúng việc đó: một mặt tấm được cán nổi hoa văn để tăng ma sát, mặt kia trơn. Đây là vật liệu quen thuộc của sàn thao tác nhà xưởng, bậc cầu thang sắt, sàn thùng xe tải và nắp hố ga.

Bài này giải thích tấm chống trượt được làm như thế nào, khác nhau giữa các loại hoa văn, và cách chọn độ dày, hướng gân, bề mặt cho từng ứng dụng để khỏi phải cắt lại hay thay sớm.

Tấm chống trượt được làm như thế nào?

Tấm chống trượt là thép cán nóng. Ở giá cán cuối, một trục cán có khắc hoa văn ép lên bề mặt phôi đang nóng, tạo ra các gân nổi liền khối với tấm — gân không phải hàn hay dán lên. Vì vậy tấm gân dùng cùng mác thép với tấm trơn cán nóng: tại Tấn Quốc là SS400 (JIS G3101), Q235B (GB/T 700) và A36 (ASTM A36).

Một điểm hay bị hiểu sai: gân chỉ tăng ma sát, không làm tấm khỏe thêm. Khả năng chịu lực của sàn vẫn tính theo chiều dày bản nền. Các tiêu chuẩn tấm gân như GB/T 3277 và ASTM A786 cũng đo chiều dày theo bản nền, không cộng chiều cao gân. Khi đo bằng thước kẹp qua đỉnh gân, bạn sẽ được số lớn hơn quy cách — đó không phải là tấm dày hơn, mà là đo sai chỗ.

Tấm gân cũng có dạng cuộn — thép cuộn gân — cùng vật liệu và hoa văn, khác ở chỗ cuộn phải xả và cắt theo chiều dài cần, còn tấm đã chốt sẵn chiều dài.

Ba kiểu hoa văn phổ biến

Hoa văn	Hình dạng gân	Ma sát	Vệ sinh	Hợp với
Hạt gạo (lentil)	Gân ngắn hình hạt gạo, xếp chéo so le	Đều theo mọi hướng	Trung bình	Sàn thao tác, lối đi nhiều hướng
Hạt đậu (bean)	Gân ngắn tròn đầu, xếp chéo	Đều theo mọi hướng	Trung bình	Sàn công nghiệp, bậc thang
5 bar	Nhóm 5 gân thẳng song song, đổi hướng theo ô	Mạnh vuông góc với gân	Dễ — nước, bụi chảy theo rãnh	Sàn xe, sàn cần xịt rửa

Với lối đi mà người di chuyển theo nhiều hướng, hạt gạo hoặc hạt đậu cho cảm giác bám đều. Với sàn thùng xe, nơi cần cản hàng trượt theo một phương khi xe phanh, 5 bar phát huy tốt khi gân được đặt vuông góc với phương trượt. Sàn khu chế biến cần xịt rửa hằng ngày cũng hay chọn 5 bar vì rãnh thẳng dễ thoát nước.

Chọn độ dày nền theo ứng dụng

Tấn Quốc cung cấp tấm gân dày nền từ 2 đến 12 mm, khổ 1250 và 1500 mm, dài 2500 và 6000 mm hoặc cắt theo quy cách. Chọn độ dày phụ thuộc tải trọng và khoảng cách giữa các dầm đỡ, nhưng có thể định hướng như sau (theo trang sản phẩm):

• Lối người đi, sàn thao tác nhẹ: nền 3 – 5 mm.
• Sàn có xe nâng chạy qua: nền 6 – 8 mm.
• Bậc cầu thang nhịp ngắn: nền 3 – 4 mm, mép trước chấn gấp để bậc cứng hơn.
• Nắp hố ga, tấm lót chịu tải cục bộ ngoài trời: nền 6 – 12 mm.

Đây là định hướng ban đầu. Sàn có nhịp lớn, tải tập trung (máy móc, xe nâng) hay tải động phải để kỹ sư kết cấu tính — tăng độ dày tấm không phải lúc nào cũng rẻ hơn thêm một dầm phụ bên dưới.

Hướng gân: chi tiết nhỏ hay bị quên

Với hoa văn 5 bar, ma sát không đều theo mọi hướng. Vì vậy hướng gân phải ghi rõ trên đơn hàng và bản vẽ cắt:

• Bậc cầu thang: gân vuông góc với hướng bước chân.
• Sàn thùng xe: gân nằm ngang, vuông góc với trục dọc thùng, để cản hàng trượt về trước khi phanh.
• Lối đi hẹp một chiều: gân vuông góc với hướng đi.

Khi cắt nhiều chi tiết từ một tấm, xưởng phải xoay các chi tiết cho cùng hướng gân — đôi khi làm tăng phần phôi thừa. Thiếu thông tin hướng gân là một trong những lý do phổ biến khiến chi tiết phải cắt lại.

Bề mặt: đen, sơn hay mạ kẽm?

Tấm gân đen (không phủ) phù hợp trong nhà, nơi khô ráo, hoặc khi công trình sẽ sơn hoàn thiện. Ở ngoài trời, nơi ẩm, nơi có hóa chất hay gần biển, nên chọn mạ kẽm nhúng nóng sau khi cắt, đột lỗ, để mép cắt và thành lỗ đều được kẽm phủ. So sánh các cách mạ xem bài mạ kẽm nhúng nóng và mạ kẽm điện phân khác nhau thế nào.

Nếu sơn, hãy lưu ý lớp sơn phủ sẽ làm giảm độ sắc của gân một chút, và lối đi nhiều người sẽ mài mòn sơn ở đỉnh gân trước — nên chọn hệ sơn chịu mài mòn cho khu vực này.

Gia công tấm chống trượt

Tấm gân được gia công như thép tấm thường: cắt theo bản vẽ bằng plasma, gas hoặc laser, đột, khoan lỗ bu lông, chấn gấp mép bậc. Muốn so sánh các phương pháp cắt, xem bài cắt plasma, cắt gas hay cắt laser thép tấm. Khi đặt gia công, gửi kèm bản vẽ và bảng kê như hướng dẫn trong bài gửi bản vẽ đặt gia công thép cần chuẩn bị gì, nhớ ghi hướng gân.

Câu hỏi thường gặp

Tấm gân 5 mm có dày hơn tấm trơn 5 mm không?

Không về khả năng chịu lực. 5 mm là chiều dày nền; gân nổi thêm lên bề mặt nhưng không được tính vào khả năng chịu lực. Tấm gân chỉ nặng hơn tấm trơn cùng chiều dày nền một phần nhỏ do khối lượng gân.

Tính trọng lượng tấm gân thế nào?

Lấy khối lượng bản nền (7,85 kg/m² cho mỗi mm dày) rồi cộng phần gân theo bảng của nhà sản xuất, hoặc cân thực. Công thức bản nền có trong bài công thức tính trọng lượng thép tấm, tròn, hộp, ống.

Có dùng tấm gân làm sàn chịu lực chính được không?

Được, nếu chiều dày nền và hệ dầm đỡ được tính đủ cho tải. Tấm gân chỉ khác tấm trơn ở bề mặt; phần chịu lực vẫn là bản nền mác SS400, Q235B hay A36.

Tấm chống trượt có dạng mạ kẽm sẵn không?

Tấn Quốc cung cấp tấm gân đen và mạ kẽm nhúng nóng theo yêu cầu. Nên mạ sau khi đã cắt, khoan để kẽm phủ cả mép và lỗ.

Đặt thép tấm chống trượt

Xem quy cách đầy đủ tại trang thép tấm chống trượt. Đơn hàng nên ghi đủ độ dày nền, khổ, chiều dài, mác thép, hoa văn và hướng gân. Tấn Quốc không yêu cầu khối lượng tối thiểu, mỗi lô kèm CO và CQ, báo giá trong 2 giờ làm việc — gửi yêu cầu tại trang liên hệ.